(English version below)
جنبش های موفقیت آمیز در بخش پایانی قرن نوزدهم تا آغاز قرن بیستم بخصوص تظاهرات اعتراض آمیز و قیام سرتاسری بر علیه اعطای امتیاز تنباکو به یک شرکت انگلیسی، که بانوان برای اولین بار در تاریخ ایران در آن اعتراضات بطور موثری مشارکت کردند، و در نتیجه قیام عمومی ناصرالدین شاه مجبور به تسلیم در برابر اراده ملت شده امتیاز را لغو کرد، مردم را متوجه قدرت جمعی خود نموده منجر به خواسته های تند آزادی خواهان برای ایجاد حکومت قانون و انقلاب مشروطیت گردید (۱۹۰۶- ۱۹۱۱).
زنان در این جریان همچنان همراه با مردان مشارکت داشتند، لیکن مبارزات بانوان در این مرحله بیشتر جنبه فرهنگی و جهل زدایی از جامعه زنان با ایجاد مدارس دخترانه و سواد آموزی بوده است. بصورتیکه می توان گفت در حقیقت فعالیت بانوان در انقلاب مشروطیت بعد از کودتای ۱۹۰۸ محمد علی شاه، توپ بستن مجلس و اعدام تعدادی از آزادی خواهان که با تشویق و حمایت روسیه و موافقت انگلستان انجام گرفت آغاز شد و با قیام آذربایجان مشارکت جدی و گسترده بانوان شدت گرفت. بطوریکه در تبریز گروهی از زنان بطور ناشناس در لباس مردان در نبردها به فرمانده ای ستار خان و باقر خان با قوای دولتی استبداد صغیر به جنگجویان پیوستند و فقط تصادفا زمانیکه یکی از سربازان مجروح حاضر به معالجه توسط پزشکان نشد، ستار خان شخصا بالای سر او آمده از او خواسته بود تا اجازه دهد معالجه شده به جبهه برگردد. وی به آهستگی به ستار خان گفته بود که "من زن هستم" و متعاقبا جسد بیست زن با لباس مردانه در بین کشته شدگان یکی از نبردها دیده شد و به این صورت معلوم گردید که زنان دلاور تبریزی بطور گسترده ولی ناشناس با لباس مردانه در نبرد ها شرکت داشته اند. در سایر شهرهای ایران نیز بانوان به انواع مختلف در مبارزات شرکت کرده اند. از جمله سردار بی بی مریم بختیاری که قبلا شرح مفصل آن در "میدونی" آمده است با جنگ دلیرانه ای در شکست قوای مستبدین به فرماندهی افسران روس و فتح تهران توسط سواران آزاده بختیاری سهم عمده ای داشته است.
از وقایع جالب دیگر دوران انقلاب مشروطیت ماجرای ویلیام شوستر و اولتیماتوم روسیه در سال ۱۹۱۱ و نقش زنان در مقابله با آن می باشد. به این گونه که بعد از پیروزی مشروطه خواهان بر نیروهای مستبدین و فرار محمد علی شاه به روسیه، دولت مشروطه با تصویب مجلس شورای ملی برای تنظیم امور نا بسامان مالی مملکت تصمیم گرفت در مقابل روسیه و انگلستان از کارشناسان آمریکایی استفاده نماید. در این راستا دولت آمریکا ویلیام شوستر را به عنوان کارشناس مالی قابل اعتماد معرفی نمود و دولت ایران او را استخدام و به ریاست خزانه داری کل منصوب کرد.
بعد از مدت کوتاهی به شوستر دستور داده شد تا برای استرداد اموال مصادره شده شجاع السلطنه فرزند محمد علی شاه و از عوامل روسیه فورا اقدام کند. ویلیام شوستر نیز به سرعت شروع به اقدامات لازم در جهت ضبط اموال شجاع السلطنه نمود. در مقابل روسیه با موافقت انگلستان ضمن پیاده کردن قشون در بندر انزلی، بر اساس قرارداد ۱۹۰۷ کنوانسیون سن پیترزبورک مبنی بر تقسیم ایران بین روسیه و انگلیس طی اولتیماتوم از دولت ایران خواست فورا شوستر را اخراج کرده تعهد نماید که دیگر بدون موافقت روسیه و انگلیس کارشناس خارجی استخدام ننماید. اولتیماتوم موجب اعتراضات شدید در پایتخت و سایر شهر های بزرگ ایران گردید. زنان در این اعتراضات و سازماندهی تظاهرات نقش عمده ای داشته اند. بطوریکه در نتیجه ده ها هزار نفر در تهران به خیابان ها ریختند و در سرتاسر کشور اعتصاب عمومی اعلام شد و تعداد زیادی از زنان کفن پوشیده در این تظاهرات شرکت داشتند.
علاوه بر این در اوایل دسامبر ۱۹۱۱ بلافاصله بعد از اولتیماتوم، هزاران نفر از زنان در میدان بهارستان، مقابل سردر مجلس شورای ملی تجمع کردند و روز بعد حدود ۳۰۰ نفر از بانوان که تعدادی از آنان مسلح بودند به عمارت مجلس وارد شدند و گروهی از آنان در ملاقات با رییس مجلس روبنده های خود را پاره کرده با اشاره به اسلحه هایی که در دست داشتند اظهار کردند که اگر نمایندگان ضعف نشان داده وظیفه خود را در حفظ صیانت و سربلندی مملکت فراموش کنند و شرایط اولتیماتوم را قبول نمایند آنان شوهر و فرزندان خود را به قتل رسانده خود کشی خواهند کرد و اجساد خود، شوهر و فرزندان خود را، برای مجلسیان به جا خواهند گذارد.
ویلیام شوستر در کتاب "اختناق ایران" که بعد از بازگشت به آمریکا منتشر کرده است مفصلا مبارزات دلیرانه بانوان ایران را شرح داده در خاتمه می نویسد "زنان ایرانی از ۱۹۰۷ با یک جهش به پیشرفته ترین اگر نگوییم رادیکالترین زنان جهان تبدیل شدند."
مجلس باوجود آنکه نتایج رد اولتیماتوم را به خوبی درک می کرد، با این استدلال که اگر قرار به نابودی آزادی ایران است، این نابودی نباید به دست ایرانیان و با ذلت همراه باشد، اولتیماتوم را رد کردند. مجلس تعطیل گردید. دولت به ناچار شرایط اولتیماتوم را قبول کرد و شوستر اخراج شد و به این ترتیب روس و انگلیس موفق شدند انقلاب مشروطیت را متوقف کنند ولی نتوانستند ایران را بین خود تقسیم کرده جنبش های آزادی خواهان را ریشه کن نمایند. بطوریکه اثرات عمیق انقلاب مشروطیت که یک انقلاب اصیل، واقعی، بدون تکیه بر دروغ، خدعه و فریب بود در تمام شئون جامعه مانند آتشی در زیر خاکستر باقی ماند.
Before the 1900s, Iranian women did not have any rights and were confined to household chores. Even the Qajar King, Naser al-Din Shah, wouldn’t allow his wives to take part in society; they were not allowed to leave the Shah’s haram because he was afraid that they would be exposed to other men.
But the Constitutional Revolution of 1905 began to change women’s perception of themselves and their ability to influence their destiny in Iran’s deeply patriarchal society. After the 1905 revolution, women organized associations, clinics and established schools for girls and adult women. And some progressive men including journalists, poets and parliamentarians became powerful supporters of women’s rights.
Women’s movement was not confined to the establishment of organizations. It showed itself even in armed battles. For example, in the armed struggle between the Shah and Russian Cossack in Azerbaijan, 20 women were found dead in men’s clothing on the battlefield. And when a soldier was injured and refused surgery, Sattar Khan, one of the great leaders of the Constitutional movement, had asked him why he refused treatment, to which the soldier had replied, “Because I am a woman.”
Among the women fighting against foreign imperialists, was Bibi Maryam Bakhtiari who we have discussed in a previous post on Midooni. Her bravery in battle increased her popularity and respect as a commander.
In his book “The Strangling of Persia,” Morgan Shuster, who was appointed as treasurer-general of Iran, writes that “Women in Iran have been the most progressive (if not the most radical) women in the world since 1907.”
Though women contributed immensely to the Constitutional Revolution and their very presence in the revolution helped change the perception of society toward them, the Constitution of 1906 neglected to respect their rights including the right to divorce or child care, and they were even deprived of their right to vote—something that was finally granted to them many years later, in 1963, during the rule of the Pahlavi dynasty.
----------------------------------
بااستفاده از آثار زیر
References: Dr. Bastani Parizi. "Talash-e Azadi"; William Shuster. "The Strangling of Persia"; Wikipedia. "Women in the Constitutional Revolution"; Iran Review. "An overview of the role of women in the constitutional revolution"
نظرات
ارسال یک نظر